Ergoterapiya

Ergoterapiya

Ergoterapiya insanın gündəlik həyatda daha müstəqil, funksional və iştirakçı olmasını dəstəkləyən reabilitasiya sahəsidir. Burada “fəaliyyət” anlayışı yalnız iş və peşə ilə məhdudlaşmır. Geyinmək, şəxsi qulluq, yemək hazırlamaq, ev işlərini planlaşdırmaq, məktəb və ya iş həyatına qoşulmaq, sosial münasibətləri davam etdirmək və boş vaxtı mənalı şəkildə keçirmək də gündəlik fəaliyyətlərin bir hissəsidir.

Psixiatrik və psixoloji problemlər bəzən insanın bu fəaliyyətləri davam etdirməsini çətinləşdirə bilər. Depressiyada enerji və motivasiya azalması, psixotik pozuntularda gündəlik rutinlərin pozulması, narahatlıqda bəzi fəaliyyətlərdən qaçınma və diqqət problemlərində planlaşdırma çətinliyi buna nümunə ola bilər. Ergoterapiyada məqsəd yalnız simptomları müzakirə etmək deyil, həmin simptomların gündəlik həyata necə təsir etdiyini anlamaq və praktik bacarıqları dəstəkləməkdir.

Azərbaycanda yaşayan və Türkiyədə psixiatriya müalicəsi imkanlarını araşdıran şəxslər üçün ergoterapiya bəzi hallarda ümumi psixiatrik və psixoloji müalicə planının bir hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Hansı müdaxilələrin uyğun olduğu şəxsin diaqnozuna, yaşına, gündəlik funksionallığına və fərdi ehtiyaclarına görə müəyyən edilir.

Hansı hallarda Ergoterapiya Bölməsinə müraciət etmək olar?

Ergoterapiyaya müraciət üçün mütləq müəyyən bir psixiatrik diaqnozun olması tələb olunmur. Əsas məsələ şəxsin gündəlik həyatda hansı fəaliyyətlərdə çətinlik yaşamasıdır.

Aşağıdakı hallarda ergoterapiya qiymətləndirməsi faydalı ola bilər:

  • Gündəlik rutin qurmaqda və davam etdirməkdə çətinlik
  • Səhər yataqdan qalxmaq, geyinmək və şəxsi qulluq kimi fəaliyyətlərə başlamaqda çətinlik
  • İş və ya məktəb həyatına uyğunlaşmaqda çətinlik
  • Vaxtı planlaşdırmaq və tapşırıqları ardıcıl yerinə yetirməkdə çətinlik
  • Diqqəti gündəlik fəaliyyətlərdə saxlaya bilməmək
  • Sosial münasibətlərdən uzaqlaşmaq
  • Ev işlərini planlaşdırmaq və tamamlamaqda çətinlik
  • Yemək hazırlamaq və şəxsi ehtiyacları təşkil etməkdə çətinlik
  • Uzun müddətli psixiatrik xəstəlikdən sonra gündəlik həyata geri dönməkdə çətinlik
  • Xəstəxanada müalicədən sonra müstəqilliyi yenidən artırmağa ehtiyac
  • Stress və emosional çətinliklər səbəbilə gündəlik fəaliyyətlərin azalması
  • Sensor həssaslıq, yəni səs, toxunma, işıq və digər duyğu stimullarına qarşı gündəlik həyatı təsir edən həssaslıqlar
  • Motor koordinasiya və incə əl bacarıqlarında gündəlik həyata təsir edən çətinliklər
  • Yaşa və klinik vəziyyətə uyğun sosial və funksional bacarıqların inkişaf etdirilməsinə ehtiyac

Bu çətinliklərin olması təkbaşına müəyyən bir xəstəlik diaqnozu demək deyil. Ergoterapiya qiymətləndirməsində əsas məqsəd diaqnoz qoymaqdan çox insanın hansı fəaliyyətlərdə çətinlik yaşadığını və hansı dəstəyin faydalı ola biləcəyini müəyyən etməkdir.

Ergoterapiyada hansı xəstəliklər və vəziyyətlər qiymətləndirilə bilər?

Depressiya ilə əlaqəli funksional çətinliklər

Depressiyada insan gündəlik fəaliyyətlərə başlamaqda çətinlik çəkə, özünə qulluq və ev işlərini təxirə sala və sosial həyatdan uzaqlaşa bilər.

Ergoterapiya gündəlik fəaliyyətlərin mərhələli şəkildə yenidən qurulmasına dəstək ola bilər.

Şizofreniya və digər psixotik pozuntular

Psixotik pozuntularda diqqət, motivasiya, sosial bacarıqlar və gündəlik həyatın təşkilində çətinliklər yarana bilər.

Məqsəd şəxsin mümkün qədər müstəqil yaşamasını və sosial həyata iştirakını dəstəkləməkdir.

Bipolyar pozuntu

Əhval dəyişiklikləri insanın yuxu, iş, sosial münasibətlər və gündəlik rutinlərinə təsir edə bilər.

Ergoterapiyada stabil gündəlik rutinlərin qurulması və fəaliyyət balansının yaradılması üzərində işlənə bilər.

Anksiyete pozuntuları

Güclü narahatlıq bəzi insanlarda evdən çıxmaq, ictimai nəqliyyatdan istifadə etmək, alış-veriş etmək və ya sosial mühitlərdə iştirak etmək kimi gündəlik fəaliyyətlərdən qaçınmağa səbəb ola bilər.

Uyğun hallarda bu fəaliyyətlərə mərhələli qayıdış dəstəklənə bilər.

DÇHP və icraedici funksiya çətinlikləri

Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusunda vaxt idarəetməsi, planlaşdırma, tapşırıqlara başlama və onları tamamlamaq çətin ola bilər.

Gündəlik işləri strukturlaşdırmaq üçün praktik strategiyalar hazırlana bilər.

Autizm spektri ilə əlaqəli gündəlik həyat ehtiyacları

Autizm spektrində sosial iştirak, sensor həssaslıqlar, gündəlik rutin və özünə qulluqla bağlı fərdi ehtiyaclar ola bilər.

Ergoterapiya yanaşması şəxsin yaşına və funksional ehtiyaclarına uyğun hazırlanır.

Demans və koqnitiv problemlər

Yaddaş, planlaşdırma və gündəlik fəaliyyətlərdə çətinlik yarandıqda mühitin uyğunlaşdırılması və təhlükəsizliyin artırılması üzərində işlənə bilər.

Ailə üzvlərinə də gündəlik dəstəyin necə təşkil edilə biləcəyi barədə tövsiyələr verilə bilər.

Asılılıq müalicəsindən sonrakı gündəlik həyat

Maddə və davranış asılılıqlarında müalicədən sonra boş vaxtın strukturlaşdırılması, iş və sosial həyata qayıdış və sağlam gündəlik rutinlərin yaradılması vacib ola bilər.

Ergoterapiya qiymətləndirməsi necə aparılır?

İlk görüş

İlk görüşdə şəxsin gündəlik həyatı ətraflı şəkildə qiymətləndirilir.

Hansı fəaliyyətləri müstəqil həyata keçirə bildiyi, hansı fəaliyyətlərdə köməyə ehtiyac duyduğu və ən çox hansı sahələrdə çətinlik yaşadığı müəyyən edilir.

Gündəlik həyat bacarıqlarının qiymətləndirilməsi

Qiymətləndirmə şəxsin ehtiyacına görə aşağıdakı sahələri əhatə edə bilər:

  • Şəxsi qulluq
  • Geyinmə
  • Qidalanma
  • Ev işləri
  • Pul və vaxt idarəetməsi
  • İş və ya məktəb fəaliyyəti
  • Sosial iştirak
  • Boş vaxt fəaliyyəti
  • İctimai mühitdə funksionallıq

Məqsəd yalnız “edə bilir və ya edə bilmir” şəklində qiymətləndirmə aparmaq deyil. Fəaliyyətin hansı hissəsində və niyə çətinlik yarandığını anlamaqdır.

Koqnitiv və funksional bacarıqların qiymətləndirilməsi

Diqqət, yaddaş, problem həll etmə, planlaşdırma və ardıcıllıq kimi bacarıqlar gündəlik fəaliyyətlərlə əlaqəli şəkildə qiymətləndirilə bilər.

Klinik ehtiyaca görə standartlaşdırılmış qiymətləndirmə vasitələrindən istifadə oluna bilər.

Psixiatrik və psixoloji qiymətləndirmə ilə əlaqələndirmə

Ergoterapiya psixiatrik diaqnozun yerini tutmur.

Depressiya, psixoz, narahatlıq, DÇHP və digər vəziyyətlərdən şübhələnildikdə psixiatr və ya klinik psixoloqun qiymətləndirməsi ümumi müalicə planına daxil edilə bilər.

Digər ixtisaslarla konsultasiya

Motor, nevroloji və ya digər tibbi problemlər gündəlik funksionallığa təsir edirsə, uyğun mütəxəssislərlə əlavə qiymətləndirmə lazım ola bilər.

Hər pasiyent üçün eyni test və konsultasiyalar tələb olunmur.

Ergoterapiyada hansı müalicə və dəstək yanaşmaları istifadə olunur?

Ergoterapiyada müdaxilələr şəxsin gündəlik həyat məqsədlərinə uyğun hazırlanır. Hər pasiyent üçün eyni fəaliyyət proqramı tətbiq edilmir.

Gündəlik rutinlərin strukturlaşdırılması

Xüsusilə depressiya və uzunmüddətli psixiatrik xəstəliklərdə gündəlik həyat ritmi pozula bilər.

Yuxudan oyanma, şəxsi qulluq, yemək, iş, istirahət və sosial fəaliyyətlərin daha nizamlı şəkildə planlaşdırılması üzərində işlənə bilər.

Gündəlik həyat bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi

Şəxsi qulluq, yemək hazırlamaq, alış-veriş, ev işləri və digər praktik fəaliyyətlərdə çətinlik varsa, bunlar mərhələlərə bölünərək məşq edilə bilər.

Koqnitiv strategiyalar

Unutqanlıq, diqqət və planlaşdırma çətinliyi varsa:

  • xatırlatma sistemləri,
  • yazılı planlar,
  • fəaliyyət siyahıları,
  • gündəlik cədvəllər,
  • tapşırıqları kiçik mərhələlərə bölmək

kimi praktik üsullardan istifadə edilə bilər.

Sosial iştirakın dəstəklənməsi

Uzun müddət sosial həyatdan uzaq qalan şəxslərdə sosial fəaliyyətlərə mərhələli qayıdış planlaşdırıla bilər.

Məqsəd şəxsi məcbur etmək deyil, onun imkanlarına və məqsədlərinə uyğun fəaliyyət səviyyəsi yaratmaqdır.

Sensor tənzimləmə yanaşmaları

Bəzi şəxslərdə səs, işıq, toxunma və digər sensor stimullar gündəlik həyatda çətinlik yarada bilər.

Klinik ehtiyaca görə mühitin uyğunlaşdırılması və sensor yüklənməni azaltmağa yönəlmiş strategiyalar nəzərdən keçirilə bilər.

İş və məktəb həyatına qayıdış

Psixiatrik xəstəlik və ya uzunmüddətli müalicədən sonra işə və təhsilə geri dönmək çətin ola bilər.

Ergoterapiya fəaliyyətin mərhələli artırılması, vaxtın idarə edilməsi və gündəlik yükün uyğunlaşdırılmasına dəstək verə bilər.

Ailə və yaxınlarla iş

Pasiyentin razılığı və məxfilik prinsipləri nəzərə alınmaqla ailəyə gündəlik həyatda dəstəyin necə təşkil edilə biləcəyi haqqında məlumat verilə bilər.

Məqsəd şəxsin bütün işlərini onun yerinə etmək deyil, mümkün qədər müstəqilliyini dəstəkləməkdir.

Dərman və psixoterapiyanın ergoterapiyadakı yeri

Ergoterapevt dərman təyin etmir. Psixiatrik dərman müalicəsi lazım olduqda psixiatr tərəfindən planlaşdırılır.

Psixoterapiya isə emosional və düşüncə problemlərinin işlənməsinə yönələ bilər. Ergoterapiya bunlardan fərqli olaraq gündəlik fəaliyyət və funksionallıq üzərində daha praktik şəkildə çalışır. Bəzi pasiyentlərdə bu yanaşmalar birlikdə tətbiq oluna bilər.

Xəstəxanada yataraq müalicə nə zaman düşünülə bilər?

Ergoterapiya üçün ayrıca xəstəxanaya yatış adətən tələb olunmur. Bir çox ergoterapiya müdaxiləsi ambulator şəkildə aparıla bilər.

Lakin şəxsin yanaşı psixiatrik vəziyyəti stasionar müalicə tələb edirsə, ergoterapiya həmin ümumi müalicə prosesinin bir hissəsi kimi nəzərdən keçirilə bilər.

Xəstəxanaya yatış aşağıdakı hallarda ayrıca psixiatrik baxımdan qiymətləndirilə bilər:

  • Yüksək intihar və ya özünə zərər riski
  • Ağır psixoz
  • Manik vəziyyət
  • Gündəlik əsas ehtiyacların yerinə yetirilə bilməməsi
  • Ciddi davranış və təhlükəsizlik problemləri
  • Ambulator şəraitdə təhlükəsizliyin təmin edilə bilməməsi
  • Yaxın tibbi və psixiatrik müşahidəyə ehtiyac

Yatış qərarı ergoterapiya ehtiyacına görə deyil, ümumi klinik vəziyyət və təhlükəsizlik əsasında verilir.

Azərbaycandan Türkiyəyə gələcək pasiyentlər üçün proses

Azərbaycanda yaşayan və ergoterapiya ilə yanaşı Türkiyədə psixiatriya müalicəsi imkanlarını araşdıran şəxslər səfərdən əvvəl mövcud tibbi və psixiatrik məlumatlarını hazırlaya bilərlər.

İlk əlaqə və ön məlumatların paylaşılması

İlk müraciətdə əsas diaqnoz və ya şikayətlə yanaşı, gündəlik həyatda ən çox hansı fəaliyyətlərdə çətinlik yaşandığını bildirmək faydalıdır.

Randevu və ilkin məlumat üçün xəstəxana ilə əlaqə saxlaya bilərsiniz:

Telefon: +90 216 912 17 00
E-poçt: [email protected]
Ünvan: Acıbadem Mahallesi, Çeçen Sokak No:52 (Akasya AVM yanı), Üsküdar/İstanbul

Mövcud tibbi və psixiatrik hesabatların hazırlanması

Əvvəlki psixiatrik hesabatlar, xəstəxana çıxarışları, psixoloji və funksional qiymətləndirmələr və digər tibbi sənədlər varsa, təqdim edilməsi faydalıdır.

Mövcud dərmanların siyahısı

İstifadə olunan psixiatrik və digər dərmanların adı, dozası və istifadə müddəti qeyd edilə bilər.

Dərmanları səfərdən əvvəl özbaşına dayandırmaq uyğun deyil.

Mütəxəssis qiymətləndirməsi

İlk qiymətləndirmədə ergoterapiyanın hansı məqsədlər üçün uyğun ola biləcəyi və əlavə psixiatrik, psixoloji və ya tibbi qiymətləndirməyə ehtiyac olub-olmadığı müəyyən edilir.

Türkiyəyə gəliş və funksional qiymətləndirmə

Şəxsin gündəlik həyat bacarıqları, müstəqillik səviyyəsi, iş və sosial həyatdakı çətinlikləri qiymətləndirilir.

Məqsədlər mümkün qədər pasiyentlə birlikdə müəyyən edilir.

Lazım olan əlavə test və konsultasiyalar

Klinik ehtiyac varsa psixiatrik, psixoloji, nevroloji və digər qiymətləndirmələr planlaşdırıla bilər.

Fərdi ergoterapiya planının hazırlanması

Qiymətləndirmədən sonra gündəlik rutin, özünə qulluq, koqnitiv strategiyalar, sosial iştirak və iş və ya məktəb həyatına qayıdış kimi sahələrdən uyğun olanlar üzrə plan hazırlana bilər.

Türkiyədə müalicədən sonra izləmə

Türkiyədən ayrılmadan əvvəl gündəlik həyatda davam etdirilə bilən strategiyaların, fəaliyyət planının və növbəti nəzarət ehtiyaclarının aydınlaşdırılması faydalıdır.

Azərbaycana qayıtdıqdan sonra psixiatrik və psixoloji izləmə ilə yanaşı uyğun reabilitasiya dəstəyinin davam etdirilməsi klinik ehtiyaca görə nəzərdən keçirilə bilər.

Tez-tez verilən suallar

Ergoterapiya nə deməkdir?

Ergoterapiya insanın gündəlik fəaliyyətlərini daha müstəqil və funksional şəkildə həyata keçirməsinə dəstək verən reabilitasiya sahəsidir. Burada fəaliyyət dedikdə yalnız iş deyil, şəxsi qulluq, ev həyatı, məktəb, sosial münasibətlər və boş vaxt da nəzərdə tutulur.

İlk qiymətləndirmədə nə edilir?

İlk görüşdə gündəlik həyatda hansı fəaliyyətlərin asan, hansılarının çətin olduğu qiymətləndirilir. Şəxsin fərdi məqsədləri də nəzərə alınaraq uyğun plan hazırlanır.

Ergoterapiya psixoterapiya ilə eynidirmi?

Xeyr. Psixoterapiya daha çox emosiyalar, düşüncələr və psixoloji problemlər üzərində işləyir. Ergoterapiya isə gündəlik həyat bacarıqları və funksionallığa yönəlir. Bəzi hallarda hər iki yanaşma birlikdə istifadə edilə bilər.

Ergoterapiyada dərman verilirmi?

Xeyr. Ergoterapiyanın özü dərman müalicəsi deyil. Psixiatrik dərman ehtiyacı varsa bunu psixiatr qiymətləndirir.

Müalicə nə qədər davam edir?

Müddət şəxsin funksional vəziyyətinə, məqsədlərinə və klinik ehtiyacına görə dəyişir. Bəzi şəxslərdə qısa müddətli, digərlərində daha uzun və mərhələli dəstək lazım ola bilər.

Ailəm prosesə daxil ola bilərmi?

Pasiyentin razılığı və məxfilik prinsipləri çərçivəsində ailə üzvlərinin iştirakı faydalı ola bilər. Xüsusilə evdə gündəlik rutin və müstəqilliyin dəstəklənməsi üçün ailəyə praktiki tövsiyələr verilə bilər.

Ergoterapiya üçün xəstəxanada yatmaq lazımdırmı?

Adətən yox. Ergoterapiya çox vaxt ambulator şəkildə aparıla bilər. Xəstəxana yatışı yalnız yanaşı psixiatrik vəziyyət klinik və təhlükəsizlik baxımından bunu tələb edərsə nəzərdən keçirilir.

Azərbaycana qayıtdıqdan sonra qazandığım bacarıqları necə davam etdirə bilərəm?

Türkiyədən ayrılmadan əvvəl gündəlik rutin, fəaliyyət planı və istifadə edilən praktiki strategiyaların aydınlaşdırılması faydalıdır. Azərbaycana qayıtdıqdan sonra bu plan gündəlik həyatda davam etdirilə və lazım olduqda yerli mütəxəssislərlə izləmə planlaşdırıla bilər.

7/24 Dəstək Xətti

Azərbaycandan Türkiyəyə
Təhlükəsiz Müalicə Səyahətiniz Başlasın

Pulsuz Onlayn Görüşmə