Art terapi insanın duyğularını, düşüncələrini və yaşantılarını sözlə ifadə etməkdə çətinlik çəkdiyi hallarda yaradıcı fəaliyyətlərdən dəstək vasitəsi kimi istifadə edən terapevtik yanaşmadır. Rəsm, rəng, forma, kollaj və digər vizual ifadə vasitələri insanın daxili təcrübəsini daha təhlükəsiz və dolayı yolla ifadə etməsinə kömək edə bilər.
Art terapi üçün rəsm çəkməyi bacarmaq və ya bədii istedada sahib olmaq tələb olunmur. Burada əsas məqsəd estetik baxımdan “gözəl” əsər yaratmaq deyil. Daha önəmli olan insanın öz emosiyalarını və təcrübələrini yaradıcı proses vasitəsilə tanıması, ifadə etməsi və onlar haqqında düşünə bilməsidir.
Psixiatriya xəstəxanasında art terapi bəzi pasiyentlər üçün ümumi müalicə planının bir hissəsi kimi istifadə oluna bilər. Azərbaycanda yaşayan və Türkiyədə psixiatriya müalicəsi və ya psixoloji dəstək variantlarını araşdıran şəxslər üçün art terapi xüsusilə emosiyalarını sözlə ifadə etməkdə çətinlik yaşayan, sosial olaraq özünə qapanan və ya travmatik təcrübələri olan insanlarda dəstəkləyici yanaşma kimi qiymətləndirilə bilər. Hər pasiyent üçün uyğunluğu ayrıca mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilməlidir.
Art terapi müəyyən bir diaqnozu “müalicə edən” təkbaşına üsul kimi deyil, ümumi psixoloji və psixiatrik müalicəni dəstəkləyən yanaşma kimi nəzərdən keçirilə bilər.
Aşağıdakı hallarda art terapi qiymətləndirməsi faydalı ola bilər:
Bu vəziyyətlərin olması təkbaşına müəyyən psixiatrik diaqnoz demək deyil. Art terapiyə ehtiyac və uyğunluq şəxsin ümumi klinik vəziyyəti ilə birlikdə qiymətləndirilir.
Depressiyada insan hisslərini ifadə etməkdə, gündəlik fəaliyyətlərə başlamaqda və sosial münasibətləri davam etdirməkdə çətinlik çəkə bilər.
Art terapi yaradıcı fəaliyyət vasitəsilə emosiyaların fərq edilməsinə və insanın öz təcrübəsinə fərqli baxış formalaşdırmasına dəstək ola bilər.
Davamlı narahatlıq və stress zamanı yaradıcı fəaliyyət insanın diqqətini strukturlaşdırmasına və daxili gərginliyi daha təhlükəsiz şəkildə ifadə etməsinə kömək edə bilər.
Bu yanaşma anksiyete müalicəsinin yerini tutmur, lakin uyğun hallarda ümumi müalicəyə əlavə edilə bilər.
Travmatik təcrübələrdən danışmaq bəzi insanlarda çətin və ya ağır ola bilər.
Art terapi travmatik hadisənin bütün detallarını danışmağa məcbur etmədən hiss və düşüncələri simvolik şəkildə ifadə etmək imkanı yarada bilər. Travma ilə işləyərkən təhlükəsizlik və şəxsin hazır olma səviyyəsi əsasdır.
Klinik vəziyyət stabilləşdikdən sonra bəzi pasiyentlərdə sosial iştirak, özünüifadə və gündəlik fəaliyyətlərə qoşulma baxımından yaradıcı terapiya yanaşmaları istifadə oluna bilər.
Kəskin psixoz zamanı isə art terapi hər zaman uyğun olmaya bilər.
Əhval dəyişikliklərinin stabilləşdirildiyi dövrlərdə emosiyaları anlamaq, gündəlik rutinə qoşulmaq və özünü ifadə etmək məqsədilə yaradıcı fəaliyyətlərdən istifadə edilə bilər.
Uşaqlar hisslərini böyüklər kimi sözlə ifadə edə bilməyə bilərlər. Rəsm və digər yaradıcı vasitələr onların yaşantıları haqqında məlumat əldə etməyə və emosional ifadəni dəstəkləməyə kömək edə bilər.
Qrup şəraitində aparılan yaradıcı fəaliyyətlər bəzi şəxslərin sosial qarşılıqlı əlaqə və ünsiyyət bacarıqlarını məşq etməsinə imkan yarada bilər.
Art terapiyə başlamazdan əvvəl şəxsin əsas şikayətləri, psixiatrik tarixçəsi, hazırkı emosional vəziyyəti və müalicə məqsədləri qiymətləndirilir.
Art terapiyə uyğunluq təkcə “yaradıcılığı sevib-sevməməyə” görə müəyyən edilmir.
Mütəxəssis şəxsin hansı sahələrdə çətinlik yaşadığını müəyyən edə bilər:
Art terapi bu məqsədlərdən uyğun olanlara yönəldilə bilər.
Klinik ehtiyaca görə depressiya, narahatlıq, travma və digər emosional sahələr üzrə əlavə psixoloji qiymətləndirmələr aparıla bilər.
İstifadə olunan testlər təkbaşına diaqnoz qoymur.
Əgər emosional və davranış problemləri ilə yanaşı tibbi və ya nevroloji vəziyyətlər də varsa, uyğun mütəxəssislərlə konsultasiya lazım ola bilər.
Art terapi seanslarının məzmunu yaşa, diaqnoza, emosional vəziyyətə və terapiya məqsədinə görə dəyişir. Hər pasiyentə eyni fəaliyyət verilmir.
Rənglər, xətlər və formalar vasitəsilə emosiyalar və düşüncələr ifadə edilə bilər.
Məqsəd rəsm bacarığını qiymətləndirmək deyil, yaradılan görüntünün şəxsin təcrübəsi ilə əlaqəsini araşdırmaqdır.
Şəkillər, sözlər və müxtəlif materialların birləşdirilməsi vasitəsilə insanın öz hiss və düşüncələrinə simvolik məna verməsi mümkün ola bilər.
Bəzi seanslarda konkret emosiyaların tanınması və vizual şəkildə ifadə edilməsi üzərində işlənə bilər.
Bu xüsusilə hisslərini adlandırmaqda çətinlik çəkən şəxslər üçün faydalı ola bilər.
Qrup formatında yaradıcı fəaliyyətlər iştirakçılara həm fərdi ifadə, həm də sosial qarşılıqlı əlaqə üçün imkan yarada bilər.
Qrupun məqsədi və kimlərin iştirak edə biləcəyi ayrıca klinik qiymətləndirmə ilə müəyyən edilməlidir.
Art terapi bəzi hallarda fərdi və ya qrup psixoterapiyasına əlavə olaraq istifadə oluna bilər.
Yaradıcı prosesdə ortaya çıxan mövzular daha sonra sözlü terapiyada işlənə bilər.
Art terapi dərman müalicəsinin alternativi deyil. Əgər psixiatrik vəziyyət üçün dərman lazım görülürsə, bu qərar psixiatr tərəfindən verilir.
Art terapi belə hallarda ümumi müalicəni dəstəkləyən əlavə yanaşma ola bilər.
Art terapi üçün ayrıca xəstəxanaya yatış adətən tələb olunmur. Bir çox halda ambulator müalicə çərçivəsində tətbiq edilə bilər.
Lakin şəxs başqa bir psixiatrik səbəblə stasionar müalicə alırsa, art terapi klinik vəziyyət uyğun olduqda ümumi müalicə planının bir hissəsi kimi nəzərdən keçirilə bilər.
Yataqlı psixiatrik müalicə aşağıdakı hallarda ayrıca qiymətləndirilə bilər:
Yatış qərarı art terapi ehtiyacına görə deyil, ümumi klinik vəziyyətə əsasən verilir.
Azərbaycanda yaşayan və art terapi ilə yanaşı Türkiyədə psixiatriya müalicəsi və ya Türkiyədə psixiatriya xəstəxanası imkanlarını araşdıran şəxslər səfərdən əvvəl əsas tibbi və psixiatrik məlumatlarını hazırlaya bilərlər.
İlk müraciətdə əsas şikayət, əvvəlki psixiatrik və psixoloji müalicələr və art terapiyə maraq səbəbi haqqında qısa məlumat paylaşmaq faydalıdır.
Telefon: +90 216 912 17 00
E-poçt: [email protected]
Ünvan: Acıbadem Mahallesi, Çeçen Sokak No:52 (Akasya AVM yanı), Üsküdar/İstanbul
Əvvəlki psixiatrik hesabatlar, psixoloji qiymətləndirmələr, xəstəxana çıxarışları və digər tibbi sənədlər varsa, təqdim edilə bilər.
Hazırda və əvvəllər istifadə edilmiş dərmanların adı, dozası və istifadə müddətini qeyd etmək faydalıdır.
Dərmanların özbaşına dayandırılması uyğun deyil.
İlk qiymətləndirmədə art terapiyanın şəxsin məqsədlərinə və hazırkı psixi vəziyyətinə uyğun olub-olmadığı müəyyən edilir.
Uyğun qiymətləndirmə planlaşdırıldıqdan sonra pasiyent Türkiyədə üzbəüz görüşə qatıla bilər.
Klinik ehtiyaca görə əlavə psixiatrik, psixoloji və ya tibbi qiymətləndirmələr aparıla bilər.
Art terapi uyğun görülərsə, onun psixoterapiya, dərman müalicəsi və digər dəstəkləyici yanaşmalarla necə əlaqələndiriləcəyi fərdi şəkildə planlaşdırılır.
Türkiyədən ayrılmadan əvvəl terapiyada işlənən mövzuların və gündəlik həyatda istifadə edilə biləcək strategiyaların aydınlaşdırılması faydalıdır.
Azərbaycana qayıtdıqdan sonra psixiatrik və ya psixoloji izləmənin davam etdirilməsi klinik ehtiyaca görə planlaşdırıla bilər.
Xeyr. Art terapi bədii bacarıq dərsi deyil. Məqsəd yaradıcı fəaliyyət vasitəsilə emosiyaları və düşüncələri ifadə etməkdir.
İlk görüşdə əsas şikayətlər, əvvəlki müalicələr və terapiyadan gözləntilər qiymətləndirilir. Art terapiyə uyğunluq bundan sonra müəyyən edilir.
Hər zaman yox. Bəzi şəxslərdə art terapi psixoterapiyanın bir hissəsi və ya onu dəstəkləyən əlavə yanaşma kimi istifadə oluna bilər.
Xeyr. Uşaqlar, yeniyetmələr və böyüklərdə fərqli məqsədlərlə istifadə edilə bilər. Uyğunluq yaşdan çox klinik ehtiyaca görə müəyyən edilir.
Art terapi sadəcə rəsmə baxaraq insan haqqında diaqnoz qoymaq demək deyil. Yaradılan iş şəxsin öz izahı və terapevtik kontekst daxilində müzakirə edilir.
Bir çox halda mümkündür. Art terapi, psixiatr tərəfindən planlaşdırılmış dərman müalicəsi ilə birlikdə istifadə edilə bilər.
Art terapi üçün adətən yataqlı müalicə tələb olunmur. Stasionar müalicə yalnız ayrıca psixiatrik və təhlükəsizlik ehtiyacı olduqda nəzərdən keçirilir.
Türkiyədən ayrılmadan əvvəl terapiya məqsədlərinin və növbəti psixoloji və ya psixiatrik izləmə ehtiyacının aydınlaşdırılması faydalıdır. Azərbaycanda uyğun mütəxəssislə davamlı dəstək planlaşdırıla bilər.
© 2026 Moodist. Bütün Hüquqlar Qorunur