Elektrokonvulsiv Terapiya (EKT)

Elektrokonvulsiv Terapiya (EKT)

Elektrokonvulsiv terapiya, qısaca EKT, bəzi ağır psixiatrik vəziyyətlərdə istifadə edilə bilən tibbi müalicə üsuludur. Müasir EKT ümumi anesteziya altında, yəni pasiyent yatızdırıldıqdan sonra və əzələ boşaldıcı dərmanların köməyi ilə tətbiq olunur. Prosedur zamanı beyində qısa müddətli, nəzarətli elektrik aktivliyi yaradılır və bu proses tibbi komanda tərəfindən izlənilir.

EKT hər psixiatrik problem üçün istifadə olunan standart yanaşma deyil. Adətən ağır depressiya, bəzi bipolyar pozuntu epizodları, katatoniya və müəyyən psixotik vəziyyətlər kimi klinik hallarda, xüsusilə sürətli yaxşılaşmaya ehtiyac olduqda və ya digər müalicələr kifayət qədər fayda vermədikdə nəzərdən keçirilə bilər.

Azərbaycanda yaşayan və Türkiyədə psixiatriya müalicəsi imkanlarını araşdıran şəxslər üçün EKT haqqında qərar yalnız diaqnoza əsasən deyil, simptomların ağırlığı, əvvəlki müalicələr, fiziki sağlamlıq, istifadə olunan dərmanlar və ümumi klinik vəziyyət nəzərə alınaraq verilir.

Hansı hallarda EKT üçün müraciət edilə bilər?

EKT adətən psixiatrik vəziyyətin ağır olduğu, gündəlik funksionallığın ciddi şəkildə pozulduğu və ya daha sürətli müdaxilə ehtiyacının yarandığı hallarda qiymətləndirilə bilər.

Aşağıdakı vəziyyətlərdə EKT ehtiyacı mütəxəssis tərəfindən nəzərdən keçirilə bilər:

  • Ağır və uzunmüddətli depressiya
  • Depressiya ilə birlikdə intihar riskinin yüksək olması
  • Dərman və psixoterapiyaya kifayət qədər cavab alınmaması
  • Qida və maye qəbulunun ciddi şəkildə azalması
  • Ağır psixotik depressiya
  • Bipolyar pozuntuda ağır depressiv və ya manik epizodlar
  • Katatoniya
  • Şizofreniya və digər psixotik pozuntularda bəzi ağır klinik tablolar
  • Əvvəllər EKT-dən fayda görülmüş və yenidən ağırlaşmış psixiatrik vəziyyətlər

Bu əlamətlərdən birinin olması EKT-nin mütləq tətbiq ediləcəyi mənasına gəlmir. Uyğunluq psixiatrik və tibbi qiymətləndirmədən sonra müəyyən edilir.

EKT hansı xəstəlik və vəziyyətlərdə qiymətləndirilə bilər?

Ağır depressiya

Depressiya bəzi şəxslərdə yalnız kədər hissi ilə məhdudlaşmır. Güclü ümidsizlik, ciddi enerji itkisi, gündəlik işləri görə bilməmək, qidalanmanın pozulması və özünə zərər düşüncələri də yarana bilər.

Əgər depressiya ağırdırsa və digər müalicələr kifayət qədər təsir göstərməyibsə, EKT seçimlərdən biri kimi nəzərdən keçirilə bilər.

Psixotik depressiya

Bəzi ağır depressiya hallarında reallıqla uyğun gəlməyən düşüncələr, güclü günahkarlıq fikirləri və ya olmayan səsləri eşitmə kimi psixotik əlamətlər yarana bilər.

Belə vəziyyətlərdə EKT bəzi pasiyentlər üçün müalicə planına daxil edilə bilər.

Bipolyar pozuntu

Bipolyar pozuntuda həm ağır depressiv, həm də ağır manik epizodlarda EKT müəyyən hallarda nəzərdən keçirilə bilər.

Xüsusilə vəziyyət çox ağırdırsa, təhlükəsizlik riski varsa və ya digər müalicələr kifayət etmirsə əlavə bir seçim ola bilər.

Katatoniya

Katatoniya insanın hərəkətlərində, danışığında və ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqəsində ciddi dəyişikliklərin görüldüyü klinik vəziyyətdir.

Uzun müddət hərəkətsiz qalmaq, danışmamaq, təkrarlanan hərəkətlər və ya xarici stimullara çox az cavab vermək kimi əlamətlər görülə bilər.

Katatoniya bəzi hallarda təcili qiymətləndirmə və müalicə tələb edir və EKT bu vəziyyətdə istifadə edilə bilən əsas müalicə üsullarından biri ola bilər.

Şizofreniya və digər psixotik pozuntular

EKT şizofreniyanın bütün hallarında istifadə edilmir. Lakin bəzi ağır, davamlı və ya katatoniya ilə əlaqəli hallarda digər müalicələrə əlavə olaraq nəzərdən keçirilə bilər.

EKT üçün qiymətləndirmə prosesi necə aparılır?

İlk psixiatrik qiymətləndirmə

İlk mərhələdə pasiyentin diaqnozu, simptomların ağırlığı, əvvəlki müalicələr və istifadə olunan dərmanlar nəzərdən keçirilir.

Daha əvvəl hansı dərmanların istifadə edildiyi, hansı dozada və nə qədər müddət tətbiq olunduğu da qərar vermə prosesində əhəmiyyətli ola bilər.

Fiziki sağlamlığın qiymətləndirilməsi

EKT anesteziya altında aparıldığı üçün fiziki sağlamlıq da ətraflı qiymətləndirilməlidir.

Ürək-damar xəstəlikləri, tənəffüs problemləri, nevroloji vəziyyətlər və digər tibbi problemlər həkimə bildirilməlidir.

Laborator və digər müayinələr

Klinik ehtiyaca görə qan analizləri, elektrokardioqramma və digər tibbi müayinələr tələb oluna bilər.

Hər pasiyent üçün eyni testlərin aparılması lazım deyil.

Anesteziya qiymətləndirməsi

Prosedur ümumi anesteziya altında aparıldığı üçün anesteziya baxımından uyğunluq ayrıca nəzərdən keçirilir.

Pasiyentin əvvəlki anesteziya təcrübələri, allergiyaları və istifadə etdiyi dərmanlar paylaşılmalıdır.

Məlumatlandırma və razılıq prosesi

EKT-dən əvvəl prosedurun məqsədi, gözlənilən faydaları, mümkün yan təsirləri və alternativ müalicə variantları barədə pasiyentə uyğun şəkildə məlumat verilir.

Razılıq prosesi pasiyentin klinik vəziyyətinə və tətbiq edilən hüquqi-tibbi qaydalara uyğun aparılır.

EKT necə tətbiq olunur?

Prosedurdan əvvəl hazırlıq

EKT günü pasiyentin anesteziya üçün uyğun hazırlanması tələb oluna bilər. Yemək, maye qəbulu və istifadə olunan dərmanlarla bağlı konkret göstərişlər tibbi komanda tərəfindən verilir.

Dərmanları özbaşına dayandırmaq düzgün deyil.

Anesteziya

Pasiyent qısa müddətli ümumi anesteziya ilə yatızdırılır.

Əzələ hərəkətlərini azaltmaq üçün əzələ boşaldıcı dərman da istifadə oluna bilər.

Elektrik stimulyasiyası

Başın müəyyən nahiyələrinə yerləşdirilən elektrodlar vasitəsilə qısa müddətli, nəzarətli elektrik stimulyasiyası verilir.

Bu stimulyasiya beyində terapevtik məqsədlə qısa epileptik aktivlik yaradır.

Tibbi müşahidə

Prosedur zamanı ürək ritmi, qan təzyiqi, oksigen səviyyəsi və digər həyati göstəricilər izlənilir.

Prosedur bitdikdən sonra pasiyent oyanma və bərpa sahəsində müşahidə olunur.

EKT-nin mümkün yan təsirləri hansılardır?

EKT barədə qərar verilərkən mümkün faydalarla yanaşı yan təsirlər də nəzərə alınmalıdır.

Ən çox rast gəlinə bilən yan təsirlər bunlardır:

  • Prosedurdan sonra qısa müddətli çaşqınlıq
  • Baş ağrısı
  • Əzələ ağrıları
  • Ürəkbulanma
  • Müvəqqəti yaddaş problemləri

Yaddaşla bağlı dəyişikliklər bəzi pasiyentlərdə daha nəzərəçarpan ola bilər. Xüsusilə EKT dövrünə yaxın hadisələri xatırlamaqda çətinlik yarana bilər. Bu təsirin müddəti və ağırlığı insandan insana dəyişir.

Mümkün risklər və EKT-nin uyğunluğu hər pasiyent üçün ayrıca qiymətləndirilməlidir.

EKT digər müalicələrlə birlikdə istifadə oluna bilərmi?

Bəli. EKT bəzi hallarda dərman və psixoterapiya ilə birlikdə ümumi müalicə planının bir hissəsi kimi istifadə edilə bilər.

Dərman müalicəsi

EKT-dən əvvəl və ya sonra psixiatrik dərmanların davam etdirilməsi, dəyişdirilməsi və ya yenidən planlaşdırılması lazım ola bilər.

Bütün dərman qərarları psixiatr tərəfindən verilməlidir.

Psixoterapiya

Kəskin simptomlar azaldıqdan sonra psixoterapiya pasiyentin gündəlik həyata uyğunlaşmasına, stresslə mübarizə bacarıqlarının inkişafına və təkrar ağırlaşma riskinin idarə olunmasına kömək edə bilər.

Davam və qoruyucu müalicə

Bəzi pasiyentlərdə EKT kursundan sonra dərman müalicəsi və psixiatrik nəzarət davam etdirilir. Ayrı-ayrı hallarda daha seyrək aralıqlarla davam EKT-si də klinik olaraq nəzərdən keçirilə bilər.

Hər pasiyent üçün eyni plan tətbiq edilmir.

Yataqlı müalicə nə zaman düşünülə bilər?

EKT hər zaman xəstəxanada uzunmüddətli yatış tələb etmir. Lakin EKT-yə səbəb olan psixiatrik vəziyyət özü stasionar müalicə tələb edə bilər.

Yataqlı müalicə aşağıdakı hallarda nəzərdən keçirilə bilər:

  • Yüksək intihar və ya özünə zərər riski
  • Ağır psixotik əlamətlər
  • Katatoniya
  • Ağır maniya
  • Qida və maye qəbulunun ciddi pozulması
  • Gündəlik əsas ehtiyacların qarşılanmaması
  • Yaxın tibbi və psixiatrik müşahidə ehtiyacı
  • Ambulator şəraitdə təhlükəsizliyin təmin edilə bilməməsi

Yatış qərarı yalnız EKT proseduruna görə deyil, ümumi klinik vəziyyət əsasında verilir.

Azərbaycandan Türkiyəyə gələcək pasiyentlər üçün proses

Azərbaycanda yaşayan və Türkiyədə psixiatriya müalicəsi çərçivəsində EKT-ni araşdıran pasiyent və ailələr səfərdən əvvəl mövcud tibbi məlumatları hazırlaya bilərlər.

İlk əlaqə və ön məlumatların paylaşılması

Əsas diaqnoz, simptomların ağırlığı, əvvəlki müalicələr və EKT-nin nə üçün nəzərdən keçirildiyi barədə ilkin məlumat paylaşmaq faydalıdır.

Telefon: +90 216 912 17 00
E-poçt: [email protected]
Ünvan: Acıbadem Mahallesi, Çeçen Sokak No:52 (Akasya AVM yanı), Üsküdar/İstanbul

Mövcud tibbi və psixiatrik sənədlərin hazırlanması

Əvvəlki psixiatrik hesabatlar, xəstəxana çıxarışları, istifadə edilmiş dərmanların siyahısı, laborator nəticələr və varsa əvvəlki EKT məlumatları təqdim edilə bilər.

Mütəxəssis qiymətləndirməsi

Psixiatr EKT-nin uyğun olub-olmadığını və alternativ müalicə seçimlərini qiymətləndirir.

Anesteziya və tibbi uyğunluq

EKT nəzərdən keçirilirsə, fiziki sağlamlıq və anesteziya baxımından əlavə qiymətləndirmə aparılır.

Randevu planlaması və Türkiyəyə gəliş

Uyğun klinik plan hazırlandıqdan sonra pasiyent Türkiyədə üzbəüz müayinədən keçirilir.

Müalicə planının hazırlanması

EKT qərarı verilərsə, prosedurların sayı və tezliyi şəxsin klinik vəziyyətinə və müalicəyə verdiyi cavaba görə planlaşdırılır.

Azərbaycana qayıtdıqdan sonra izləmə

EKT-dən sonra psixiatrik nəzarətin davam etdirilməsi vacibdir. Türkiyədən ayrılmadan əvvəl dərman planı, nəzarət görüşləri və təkrar simptomların izlənməsi ilə bağlı aydın plan hazırlanması faydalıdır.

Tez-tez verilən suallar

EKT ağrılı prosedurdurmu?

EKT ümumi anesteziya altında aparıldığı üçün pasiyent prosedurun özü zamanı ağrı hiss etmir. Oyanmadan sonra baş ağrısı və əzələ ağrısı kimi keçici narahatlıqlar ola bilər.

EKT zamanı insan oyaq olurmu?

Xeyr. Müasir EKT qısa müddətli ümumi anesteziya altında aparılır.

EKT yaddaşa təsir edə bilərmi?

Bəli, bəzi pasiyentlərdə xüsusilə müalicə dövrünə yaxın hadisələrlə bağlı müvəqqəti yaddaş çətinlikləri yarana bilər. Təsirin səviyyəsi fərdi olaraq dəyişir.

Neçə EKT seansı lazımdır?

Hamı üçün eyni say yoxdur. Seans sayı diaqnoza, simptomların ağırlığına və müalicəyə verilən cavaba görə müəyyən edilir.

EKT yalnız depressiya üçün istifadə olunur?

Xeyr. Ağır depressiya ilə yanaşı bəzi bipolyar epizodlar, katatoniya və müəyyən psixotik vəziyyətlərdə də nəzərdən keçirilə bilər.

EKT üçün xəstəxanada yatmaq lazımdırmı?

Hər zaman deyil. Lakin şəxsin psixiatrik vəziyyəti stasionar müşahidə tələb edirsə, yatış lazım ola bilər.

Əvvəlki dərmanlarımı və hesabatlarımı gətirməliyəmmi?

Bəli. Əvvəlki müalicə məlumatları, dərman siyahısı və tibbi hesabatlar EKT uyğunluğunun qiymətləndirilməsində faydalıdır.

Azərbaycana qayıtdıqdan sonra müalicə necə davam etdirilir?

EKT-dən sonra dərman müalicəsi, psixiatrik nəzarət və uyğun hallarda psixoterapiya davam etdirilə bilər. Azərbaycana qayıtmadan əvvəl uzunmüddətli izləmə planının hazırlanması məqsədəuyğundur.

7/24 Dəstək Xətti

Azərbaycandan Türkiyəyə
Təhlükəsiz Müalicə Səyahətiniz Başlasın

Pulsuz Onlayn Görüşmə